Sahih hadis Adalet ve zabt sahibi râvilerin, kendileri gibi adalet ve zabt sahibi râvilerden, başından sonuna kadar muttasıl bir senedle, şâz ve illetli olmaksızın rivayet ettikleri hadise sahîh hadis denir.

 Tanımın Açıklaması:

a. Senedinin muttasıl (kopuksuz) olması: Bunun mânâsı; senedde yer alan râvilerden herbirinin, hadisi, senedin başından sonuna kadar bir üst râviden bizatihi alması demektir.

b. Râvilerin adaletli olması: Bunun anlamı; hadisin senedinde yer alan her bir râvinin; Müslüman, buluğ çağına ermiş ve akıllı olmak, fâsık ve kişiliksiz olmamak gibi sıfatlara muttasıl olması demektir.

c. Râvilerin zabt sahibi olması: Bunun anlamı, -ister ezberden olsun ister kitaptan olsun- senedde yer alan bütün râvilerin rivayetlerini zapt u rapt altına almada mükemmel olmaları demektir.

d. Hadisin şâz olmaması: Bunun anlamı, hadiste şâzlık gibi bir kusurun bulunmaması demektir. Şâzlık ise, güvenilir bir râvinin kendisinden daha güvenilir bir râviye muhalefet etmesi demektir.

e. Hadisin illetli olmaması: Bunun anlamı, hadisin kusurlu olmaması demektir. İllet ise, zahirde kusursuz gözükmekle beraber- hadisin sıhhatini zedeleyen kapalı ve gizli bir kusurdur.

Sahîh Hadisin Hükmü: Sahîh hadisle amel etmek; hadis, usûl ve fıkıh âlimlerinin icmâi ile vaciptir; şer'i delillerden biri olup bir müslümanın onunla amel etmeyi terk etmesi caiz değildir.

Bir İsnad Hakkında Kesin Olarak "En sahih isnâd budur!" Denebilir mi?

 Bir isnadın, mutlak mânâda "esahhu'l-esânîd: en güvenilir sened" olduğunu kesin olarak ifade etmek, tercih edilen görüşe göre doğru değildir. Çünkü sıhhat derecesindeki farklılık, isnadın sıhhat şartlarını taşıma oranına

bağlıdır. Sıhhat şartlarının tümünde, sıhhatin en üst derecede gerçekleşmesi ise nâdirdir. Tercihe şayan olan yaklaşım, bir isnâd hakkında "bu, isnâdlarm en sahihidir" hükmünü vermekten kaçınmaktır.

Bununla beraber bazı imamlardan "esahhu'l-esânîd şudur" diye nakledilmiş görüşler vardır. Anlaşılan o ki, her imam kendine göre en kuvvetli olanı, "esahhu'l-esânîd" diye tercih etmiştir.

Bu görüşlerin en güvenilir olanlarından bir kaçı şöyledir:

a. Zührî > Sâlim'den > o da: babasından''. Bu görüş, İshâk b. Râhûye (Ö.238/852) ve Ahmed b. Hanbel'den (Ö.241/855) rivayet edilmiştir.

b. İbn Şîrîn > Ubeyde'den > o da: Hz. Ali'den (r.a.) Bu görüş, İbnu'l-Medînî (Ö.234/848) ve Fellâs'tan (Ö.249/

863) rivayet edilmiştir.

c. A'meş > İbrahim'den > o da: Alkame'den > o da Abdullah'tan. Bu görüş, İbn Maîn'den (Ö.233/847) rivayet edilmiştir.

d. Zührî > Ali b. el-Hüseyn'den > o da: babasmdan > o da: Hz. Ali'den. Bu görüş, Ebu Bekr b. Ebî Şeybe'den (Ö.235/849) rivayet edilmiştir.

e. Mâlik > Nâfî'den > o da: İbn Ömer'den. Bu görüş Buhârî'den (Ö.256/869) rivayet edilmiştir.

 Sadece Sahîh Hadisler İçin İlk Tasnif Edilen Eserler: Sadece sahih hadisleri toplamak için tasnif edilen ilk

eser, Buhârî'nin Sahîh'idir; daha sonra Müslim'in (Ö.261/874) Sahîh'i gelir. Bu iki eser, Kur'an'dan sonra en güvenilir kitaplar olarak kabul edilmiştir. Ümmet, bu iki kitabı kabul ile karşılamada icmâ etmiştir.

 Bu iki eserden hangisinin daha sahih olduğu konusuna gelince: Buhârî'nin Sahîh'i Müslim'in Sahîh'inden daha güvenilir ve daha faydalıdır. Bu da, Buhârî'de yer alan hadislerin daha fazlasının muttasıl, râvilerinin de daha güvenilir olmasındandır. Ayrıca Buhârî'de bulunan fıkhî istinbat ve hükmî nükteler, Müslim'in Sahîh'inde yoktur.

Diğer taraftan, Buhârî'nin Sahîh'i, Müslim'in Sahîh'inden daha güvenilir olması genele göredir; yoksa Müslim'de bulunan bazı hadisler, Buhârî'deki bazı hadislerden daha sahihtir. Bununla beraber Müslim'in Sahîh'i Buhârî'ninkinden daha sahih olduğu da söylenmiştir. Ancak doğru olan görüş, birinci görüştür.

 Buhârî ve Müslim'in Sahihleri bütün sahih hadisleri kapsıyor mu? veya onlar eserlerinde bütün sahih hadisleri bir araya getirmek mi istediler?

Bu durumu Buhârî şöyle ifade eder: "Sahih olandan başkasını kitabım Câmî'ye sokmadım. Uzatma endişesiyle de birçok sahih hadisi eserime almadım"

Müslim de (Ö.261/874) şöyle demektedir: "Sahih olarak gördüğüm her hadisi eserime almış değilim. Sadece âlimlerin üzerinde icma ettikleri hadisleri aldım!"

 Buhâri ve Müslim'in, Câmî'lerine almadıkları sahih hadisler çok mudur, az mıdır? :

1. Hafız İbnu'l-Ahrâm (ö. 1091/1680) şöyle der: "Buhârî ve Müslim'in, eserine almadıkları sahih hadisler pek azdır". Ancak İbnu'l-Ahrâm'ın bu görüşü tenkid edilmiştir.

2. Buhârî'den nakledildiğine göre eserine almadığı hadisler çoktur. O şöyle demektedir: "Eserime almadığım hadisler daha çoktur", "yüzbin sahih, iki yüz bin de sahih olmayan hadis ezberlemiş bulunmaktayım"

Buhârî ve Müslim 'in Sahihlerinin her birinde kaç hadis vardır?

a.   Buhârî'de: Tekrarları ile birlikte Buhârî'de bulunan hadislerin tamamı 7275, tekrarsız 4000'dir

( İbn Salah’a göre )

b.   Müslim'de: Müslim'deki hadislerin tamamı tekrarlan ile biriikte 12000'dir. Tekrariar atıldığında yaklaşık 4000 hadis içermektedir. ( Ahmed bn Selem’eye göre )

Buhârî ve Müslim'in almadıkları, geri kalan sahih hadisleri nerede bulabiliriz?

      Buhârî ve Müslim'in, eserlerine almadıkları sahih hadisleri, İbn Huzeyme'nin (Ö.311/923) Sahîh'i,( İbn Huzeyme'nin Sahîh'i, güveniriilikte İbn Hibbân'ın Sahîh'inden daha üstündür. Zira o isnâd hakkında söylenen en küçük bir sözden dolayı sahih hükmünü vermede acele etmez, araştırmalarına devam ederdi) İbn Hibbân'ın (Ö.354/965) Sahîh'i, Hâkim'in (Ö.405/1014) Müstedrek'i, dört Sünen, Dârekutnî'nin (Ö.385/995) Sünen'i, Beyhâkî'nin (ö.458/1066) Sünen'i ve diğer güvenilir meşhur eserlerde bulabiliriz.